Nhà tù Phú Quốc: nơi tưởng niệm ở An Thới

Thứ khách thấy hôm nay là một phần nhỏ được phục dựng của một trại giam từng trải dài khoảng 3,5 km, từ Dốc Cô Sáu tới Cầu Sấu, chia thành 12 phân khu giam và một khu chỉ huy. Phần lớn diện tích cũ nay là nhà dân, đường, đất trống. Khu mở cho khách gồm nhà tưởng niệm, nhà trưng bày hiện vật như cùm chân, dãy chuồng cọp, khu tượng sáp tái hiện cảnh tra tấn trong phân khu B2, sân và tháp canh.

Nơi này không phải bảo tàng chiến tranh theo kiểu trưng bày vũ khí. Nó là nơi tưởng niệm những người bị giam và chết ở đây. Khu tượng sáp tái hiện các cảnh tra tấn bằng hình người cỡ thật; nhiều người thấy nặng nề. Nếu đi cùng trẻ nhỏ, cân nhắc trước, xem mục “Ai không nên đi” bên dưới.

1. Bắt đầu ở nhà tưởng niệm, nơi có ngọn lửa và chỗ thắp hương. Đây là phần nghi lễ của di tích, đi chậm, nói nhỏ.
2. Vào nhà trưng bày trước khi ra sân. Hiện vật và ảnh tư liệu cho biết khung thời gian, để phần sân và chuồng cọp bên ngoài không chỉ là hình ảnh.
3. Ra khu chuồng cọp và phân khu B2. Đọc bảng chú thích; các cảnh được dựng lại theo lời kể của người từng bị giam.
4. Nếu còn sức, ghé nghĩa trang tù binh và khu tượng đài Đồi Sim, hai nơi được nêu trong dự án trùng tu 2021–2025.

Theo SGGP, giai đoạn 2021–2025 tỉnh Kiên Giang khi đó bố trí khoảng 50 tỷ đồng để trùng tu phân khu B2, tôn tạo khu tượng đài Đồi Sim, nghĩa trang tù binh và nền nhà thờ Kiến Văn; trước đó đã có hai đợt trùng tu từ năm 1997 với tổng 43,127 tỷ đồng. Một số khu có thể đang thi công khi bạn tới.

Di tích nằm ở số 350 đường Nguyễn Văn Cừ, khu An Thới, gần Bãi Khem, cách trung tâm Dương Đông khoảng 25 km theo cẩm nang Vietnam Airlines. Đường Nguyễn Văn Cừ là trục chính xuống nam đảo, nên nơi này dễ ghép với một buổi ở An Thới.

Trang không viết về cách tới đảo và giá thuê xe. Thời gian chạy trên đảo thay đổi theo công trình đang làm, hỏi lại khi đi.

• Trẻ nhỏ dễ sợ: khu tượng sáp tái hiện tra tấn bằng hình người cỡ thật. Có thể xem nhà trưng bày rồi bỏ qua khu B2.
• Người tìm một điểm chụp ảnh vui: đây là nơi tưởng niệm, tạo dáng đùa giỡn ở chuồng cọp bị coi là xúc phạm.
• Người không chịu được nắng: phần sân rộng, ít bóng cây; tránh 11:00–14:00.
• Người tới lúc 10:30–13:30: di tích nghỉ trưa từ 11:00, sẽ phải chờ hoặc xem vội.
• Ngày lễ lớn của địa phương và ngày tưởng niệm: đông đoàn, giờ có thể đổi; hỏi trước.

Nhà tù là một mốc trong dòng thời gian dài hơn của đảo, từ Hà Tiên thời Mạc Cửu tới đặc khu năm 2025: xem trang lịch sử đảo. Nếu đi cùng ngày với Dương Đông, đọc trang Dinh Cậu để hiểu chuyện tín ngưỡng của người đi biển, một lớp khác của cùng hòn đảo.